شد و عاقبت اعراب با دادن 1500 نفر تلفات ، فرار را بر قرار ترجيح دادند . لودويكو علت شكست اعراب را از سويى شجاعت و فداكارى و لياقت سربازان مماليك و از سوى ديگر غير مسلح بودن اعراب - كه حتى گروهى از آنها لخت بودند - مىداند . خانم ايزابيل بورتون « 1 » در شرح سفرنامهء لودويكو آورده است : اعراب بدوى حجاز در آن سالها ( سال 1873 ) بيش از پيش قدرت و جرأت تعرض به قوافل و كاروانها را يافتند ؛ زيرا در حملات خود از باروت و تفنگ كمك مىگيرند ، از اين رو تنها راه دفع شرّ آنها و كاستن از قدرت تعرضى ايشان ، همانا جلوگيرى از واردات اسلحهء آتشين و سرب براى آنها است . لودويكو پس از انجام مراسم حج و زيارت مدينه توانست با خباثت و زيركى از كاروان بگريزد و خود را به جده رسانده و از آنجا از راه دريا خود را به ايران برساند . او در شرح فرار خود مىگويد : پيش از آغاز سفر كاروان شاميان ، در منزل يكى از مسلمانان مكه مخفى گرديدم - و از قضا شانس هم به مددم رسيد و يكى از نزديكان صاحب خانه نيز به من علاقمند شد و مرا در مخفى شدن و فرار كمك نمود - و تا هنگام دور شدن كاروان در آنجا ماندم . وى در بخشى از سفرنامهء خود ، به توصيف مكه پرداخته مىگويد : شهرى است زيبا و پر جمعيت ، چون در آن 6000 خانوار زندگى مىكنند ، خانه‌هاى بسيار زيبايى همانند خانه‌هاى ايتاليا دارد . برخى از آنها گرانقيمتند و ارزش آن برابر 3 تا 4 هزار دوك است . در اطراف مكه ، دژ و حصارى وجود ندارد ؛ زيرا كوههاى اطراف دژهاى طبيعى مستحكمى

--> ( 1 ) - ايزابيل بورتون سفرنامهء لودويكو را بهمراه سفرنامهء بورتون ( جهانگرد انگليسى ) تحقيق ، شرح و چاپ نموده است .